दिवाळीनंतर हवेची गुणवत्ता खालावली; लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि दम्याच्या रुग्णांना सर्वाधिक त्रास; पुण्याचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक ४३२ वर
पुणे : दिवाळीच्या उत्साहात शहरात झालेल्या फटाक्यांच्या आतषबाजीचा त्रास आता पुणेकरांना जाणवू लागला आहे. फटाक्यांच्या धुरामुळे शहरातील हवेची गुणवत्ता खालावली असून, अनेक नागरिकांना घसा खवखवणे, सतत खोकला येणे, शिंका येणे, डोळ्यांची जळजळ आणि श्वास घेण्यास त्रास अशा समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि दमा तसेच श्वसनविकार असलेल्या रुग्णांना याचा अधिक त्रास होत आहे.
दिवाळीच्या रात्री पुणे शहरातील विविध भागांत उशिरापर्यंत फटाक्यांची आतषबाजी सुरू होती. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात धूर आणि सूक्ष्म धूलिकण हवेत पसरले. उपलब्ध वृत्तांनुसार, ९ नोव्हेंबर रोजी पहाटे पुण्याचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) ४३२ वर पोहोचला होता. ही पातळी गंभीर श्रेणीत मोडते. काही निरीक्षण केंद्रांवर पीएम २.५ या अतिसूक्ष्म धूलिकणांचे प्रमाणही मोठ्या प्रमाणात वाढल्याचे नोंदविण्यात आले.
फटाक्यांच्या धुरामध्ये पीएम २.५, पीएम १० या सूक्ष्म धूलिकणांसह सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन डायऑक्साइड आणि विविध धातूंचे कण असतात. हे प्रदूषित कण श्वासावाटे शरीरात गेल्याने नाक, घसा आणि फुफ्फुसांना त्रास होतो. त्यामुळे घशात खवखव, जळजळ, कोरडा खोकला, छातीत जडपणा, श्वास घेताना घरघर आणि दम लागण्याच्या तक्रारी उद्भवत आहेत. आधीपासून दमा, सीओपीडी किंवा श्वसनविकार असलेल्या रुग्णांचा त्रासही वाढत आहे.
वैद्यकीय क्षेत्रातील निरीक्षणांनुसार, दिवाळीनंतर श्वसनविकारांच्या तक्रारींमध्ये वाढ झाल्याचे दिसून येत आहे. सह्याद्री हॉस्पिटलमधील श्वसनविकारतज्ज्ञ डॉ. हर्षा जैन यांनी फटाक्यांमधून निर्माण होणारे सूक्ष्म कण श्वसनमार्गात जाऊन दाह निर्माण करतात, असे नमूद केले आहे. तसेच सूर्य मदर अँड चाइल्ड सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलमधील बालरोगतज्ज्ञ डॉ. नकुल पाठक यांनी दिवाळीनंतर बाह्यरुग्ण विभागात आलेल्या जवळपास ५० टक्के मुलांमध्ये खोकला किंवा श्वास घेताना घरघर अशी लक्षणे आढळल्याचे सांगितले आहे.
फटाक्यांमुळे निर्माण झालेला धूर आणि प्रदूषित कण वातावरणात काही काळ टिकून राहत असल्याने आतषबाजी थांबल्यानंतरही नागरिकांना त्याचा त्रास होत आहे. कमी वाऱ्याचा वेग आणि वातावरणातील प्रतिकूल परिस्थितीमुळे प्रदूषक हवेत साचून राहत आहेत. त्यामुळे सकाळी आणि रात्री बाहेर पडताना नागरिकांना प्रदूषित हवेचा सामना करावा लागत आहे.
लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिकांनी काळजी घ्यावी
हवेतील प्रदूषणाची पातळी जास्त असल्याने नागरिकांनी विनाकारण घराबाहेर पडणे टाळावे. बाहेर जाणे आवश्यक असल्यास एन-९५ मास्कचा वापर करावा. लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी प्रदूषित वातावरणात व्यायाम किंवा चालणे टाळावे. दम्याच्या रुग्णांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषधे आणि इनहेलर नियमित वापरावा. सतत खोकला, छातीत दुखणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास तातडीने वैद्यकीय सल्ला घ्यावा.
दिवाळीचा उत्साह आणि आतषबाजीचा आनंद संपल्यानंतर आता पुणेकरांना प्रदूषणाच्या दुष्परिणामांचा सामना करावा लागत आहे. सण साजरे करताना पर्यावरण आणि नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार करून फटाक्यांचा वापर मर्यादित ठेवण्याची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे.
