पुणे : शहरातील वाढती बांधकामे, रस्त्यांवरील धूळ आणि वाहनांच्या धुरामुळे पुण्यातील वायुप्रदूषणाचा प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत आहे. प्रदूषण नियंत्रणासाठी कोट्यवधी रुपयांचा निधी खर्च केला जात असतानाही हवेच्या गुणवत्तेत अपेक्षित सुधारणा होत नसल्याचे चित्र समोर येत आहे. राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रमांतर्गत (NCAP) पुणे महानगरपालिकेने गेल्या काही वर्षांत २७५ कोटी रुपयांहून अधिक निधी खर्च केल्याचे सांगण्यात येत आहे. मात्र, या खर्चानंतरही प्रदूषणाचा प्रश्न कायम असल्याने निधीचा विनियोग आणि उपाययोजनांच्या परिणामकारकतेबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
विकासकामांमुळे धुळीच्या प्रदूषणात भर
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरात मोठ्या प्रमाणावर सुरू असलेली मेट्रोची कामे, सिमेंट काँक्रीटचे रस्ते, गृहप्रकल्पांची बांधकामे आणि रस्त्यांवर साचणारी धूळ ही प्रदूषणाची प्रमुख कारणे मानली जात आहेत. त्यातच वाहनांची वाढती संख्या, वाहतूक कोंडी आणि औद्योगिक क्षेत्रांमधून होणारे उत्सर्जन यामुळे हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होत आहे.
शहरातील अनेक भागांत सुरू असलेल्या विकासकामांदरम्यान धूळ नियंत्रणाच्या उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी होणे आवश्यक आहे. बांधकामस्थळांवर धूळ उडू नये यासाठी योग्य व्यवस्था करणे, रस्त्यांची नियमित स्वच्छता करणे आणि वाहनांमधून होणाऱ्या प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवणे गरजेचे आहे.
सूक्ष्म धूलिकणांमुळे आरोग्याला धोका
हवेतील पीएम २.५ आणि पीएम १० या सूक्ष्म धूलिकणांचे प्रमाण वाढल्यास नागरिकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि श्वसनविकार असलेल्या व्यक्तींना प्रदूषित हवेचा अधिक त्रास होण्याची शक्यता असते. खोकला, दम्याचा त्रास, श्वास घेण्यास अडचण आणि डोळ्यांची जळजळ यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.
कोट्यवधींचा खर्च; ठोस परिणाम कधी दिसणार?
प्रदूषण नियंत्रणासाठी मोठ्या प्रमाणावर निधी खर्च होत असताना त्यातून प्रत्यक्षात किती सुधारणा झाली, याचे पारदर्शक मूल्यमापन होणे गरजेचे आहे. राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रमांतर्गत राबविण्यात आलेल्या योजनांचा तपशील, निधीचा विनियोग आणि हवेच्या गुणवत्तेतील बदल यांची माहिती नागरिकांसमोर मांडणे आवश्यक आहे.
पुण्यातील वायुप्रदूषण रोखण्यासाठी केवळ निधी खर्च करणे पुरेसे नसून, उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि नियमित देखरेखही तितकीच महत्त्वाची आहे. त्यामुळे प्रदूषण नियंत्रणासाठी खर्च झालेल्या निधीचा प्रत्यक्ष परिणाम काय झाला आणि पुणेकरांना स्वच्छ हवा मिळण्यासाठी महापालिका कोणती ठोस पावले उचलणार, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
